Sztuka od dawna jest wykorzystywana nie tylko do wyrażania emocji czy rozwijania kreatywności, ale również jako element pracy terapeutycznej. Rysowanie, malowanie, muzyka, ruch, teatr czy praca z gliną mogą pomagać w komunikowaniu uczuć, lepszym poznawaniu własnych emocji i budowaniu relacji z terapeutą.
Takie działania wykorzystuje arteterapia, czyli terapia wykorzystująca różne formy twórczej ekspresji. Nie chodzi w niej o stworzenie estetycznego czy „ładnego” dzieła. Znacznie ważniejsze jest to, co osoba uczestnicząca w terapii chce poprzez sztukę wyrazić, jakie emocje jej towarzyszą oraz jak proces twórczy może zostać wykorzystany w pracy terapeutycznej.
Arteterapia może być stosowana w pracy z dziećmi, młodzieżą i dorosłymi, jednak sposób prowadzenia zajęć powinien być dopasowany do wieku, potrzeb i możliwości uczestnika. Wymaga również odpowiedniego przygotowania osoby prowadzącej.
Jeśli interesuje Cię ten obszar i zastanawiasz się, na czym polega arteterapia, jakie są metody terapii przez sztukę oraz jak zdobyć wiedzę potrzebną do pracy z jej wykorzystaniem, warto przyjrzeć się bliżej poszczególnym formom terapii.
Najprościej mówiąc, arteterapia polega na wykorzystywaniu aktywności artystycznej jako elementu procesu terapeutycznego. Może obejmować między innymi rysowanie, malowanie, muzykę, taniec, ruch, teatr czy różnego rodzaju prace manualne.
Kluczowe znaczenie ma tutaj nie sam efekt artystyczny, ale proces twórczy i możliwość wyrażenia tego, co trudno przekazać słowami.
Dla części osób łatwiej jest narysować określoną emocję, stworzyć obraz albo wybrać muzykę odpowiadającą ich nastrojowi, niż dokładnie opisać swoje przeżycia. Arteterapia może stworzyć przestrzeń, w której takie doświadczenia można bezpiecznie wyrazić i następnie omówić z osobą prowadzącą terapię.
Warto przy tym podkreślić, że arteterapia nie oznacza po prostu organizowania zajęć plastycznych czy muzycznych. Zajęcia terapeutyczne mają określony cel i są elementem zaplanowanego procesu. Dlatego osoby, które chcą wykorzystywać sztukę w pracy terapeutycznej, powinny posiadać odpowiednie przygotowanie.
Nie ma jednego uniwersalnego scenariusza arteterapii. Metody i ćwiczenia dobiera się zależnie od celu pracy, wieku uczestnika, jego możliwości oraz charakteru trudności, z którymi się mierzy.
Sesja może obejmować na przykład wykonanie pracy plastycznej, słuchanie lub tworzenie muzyki, ćwiczenia ruchowe czy działania teatralne. Ważnym elementem jest późniejsza rozmowa i refleksja nad doświadczeniem.
W zależności od zastosowanej metody uczestnik może:
Nie oznacza to, że każda forma arteterapii będzie odpowiednia dla każdej osoby. Właśnie dlatego tak ważne jest odpowiednie przygotowanie do planowania i prowadzenia procesu terapeutycznego.
Arteterapia obejmuje wiele różnych form aktywności. Poszczególne metody wykorzystują inne środki ekspresji, dlatego mogą odpowiadać różnym potrzebom uczestników.
Choreoterapia wykorzystuje ruch i taniec jako narzędzia pracy terapeutycznej. Nie chodzi tutaj o naukę konkretnego układu tanecznego ani o osiągnięcie określonego poziomu technicznego.
Istotniejsze jest doświadczenie własnego ciała, swobodnego ruchu i możliwości wyrażania emocji poprzez aktywność fizyczną.
Ćwiczenia ruchowe mogą pomagać w rozładowaniu napięcia, zwiększaniu świadomości własnego ciała oraz budowaniu większej swobody w wyrażaniu emocji.
Muzykoterapia wykorzystuje muzykę, dźwięk, śpiew lub grę na instrumentach jako element pracy terapeutycznej.
Nie trzeba być muzykiem, aby uczestniczyć w tego rodzaju zajęciach. Znaczenie może mieć zarówno aktywne tworzenie muzyki, jak i jej słuchanie.
Muzyka może pomagać w wyrażaniu nastroju, wywoływaniu określonych skojarzeń i rozmowie o emocjach. W pracy z niektórymi osobami może być również sposobem na ułatwienie komunikacji.
Jedną z najbardziej rozpoznawalnych form arteterapii jest praca z wykorzystaniem rysunku, malarstwa, koloru czy innych technik plastycznych.
Uczestnik nie musi posiadać zdolności artystycznych. W terapii nie liczy się bowiem ocena estetyczna pracy.
Znaczenie może mieć sam proces tworzenia: wybór kolorów, sposób przedstawienia określonego tematu, skojarzenia pojawiające się podczas pracy czy emocje towarzyszące wykonywaniu zadania.
W zależności od celu zajęć osoba prowadząca może zaproponować konkretne ćwiczenie albo pozostawić uczestnikowi większą swobodę twórczą.
Rysowanie może być szczególnie przydatne w pracy z dziećmi, które nie zawsze potrafią dokładnie opisać swoje emocje.
Zamiast pytać wyłącznie „co czujesz?”, można wykorzystać zadanie, które pozwala przedstawić dane doświadczenie za pomocą obrazu. Następnie praca może stać się punktem wyjścia do rozmowy.
Trzeba jednak zachować ostrożność w interpretowaniu prac plastycznych. Pojedynczy rysunek nie powinien być traktowany jako samodzielne narzędzie diagnozy. Znaczenie ma cały kontekst oraz sposób prowadzenia procesu diagnostyczno-terapeutycznego.
W arteterapii można wykorzystywać również elementy teatru i dramy. Odgrywanie ról, improwizacja czy tworzenie scenek pozwalają spojrzeć na określoną sytuację z innej perspektywy.
Tego rodzaju ćwiczenia mogą być wykorzystywane między innymi do pracy nad komunikacją, relacjami czy sposobami reagowania w trudnych sytuacjach.
Glina, plastelina i inne materiały plastyczne dają możliwość tworzenia w sposób angażujący również zmysł dotyku.
Praca manualna może być dla uczestnika formą koncentracji i swobodnej ekspresji. W zależności od zastosowanego ćwiczenia może również stanowić punkt wyjścia do rozmowy o emocjach, relacjach czy ważnych doświadczeniach.
Nie. Z terapii wykorzystującej sztukę mogą korzystać osoby w różnym wieku.
Dzieci często spontanicznie wykorzystują rysunek, zabawę czy ruch do wyrażania tego, czego nie potrafią jeszcze opisać słowami. Jednak również młodzież i dorośli mogą czerpać korzyści z twórczej ekspresji.
W przypadku dorosłych arteterapia może stanowić między innymi przestrzeń do pracy nad emocjami, stresem, relacjami czy trudnymi doświadczeniami.
Forma zajęć powinna być jednak zawsze dostosowana do konkretnej osoby. To, co sprawdzi się w pracy z dzieckiem, niekoniecznie będzie odpowiednie dla osoby dorosłej.
Cele terapii przez sztukę zależą od potrzeb uczestnika i przyjętego procesu terapeutycznego. Nie istnieje jedna lista celów odpowiednia dla wszystkich przypadków.
W praktyce arteterapia może być wykorzystywana między innymi do:
Warto pamiętać, że arteterapia nie powinna być przedstawiana jako uniwersalny sposób leczenia wszystkich problemów. Jest metodą, którą można wykorzystywać w określonym procesie terapeutycznym, zależnie od potrzeb danej osoby.
Osoby zainteresowane wykorzystywaniem sztuki w pracy terapeutycznej powinny zadbać o odpowiednie przygotowanie. Sama pasja do malowania, muzyki czy teatru nie wystarczy, aby profesjonalnie prowadzić proces terapeutyczny.
Jedną z możliwości poszerzenia kompetencji są studia podyplomowe z zakresu terapii pedagogicznej i arteterapii.
W ofercie WSZiP znajduje się kierunek Terapia Pedagogiczna z Arteterapią. Program pozwala połączyć wiedzę dotyczącą terapii pedagogicznej z poznawaniem metod wykorzystujących sztukę.
To rozwiązanie może zainteresować przede wszystkim osoby, które chcą rozwijać kompetencje potrzebne w pracy z dziećmi i młodzieżą oraz poszerzyć dotychczasowe przygotowanie zawodowe.
Przed wyborem studiów warto sprawdzić wymagania rekrutacyjne, zakres programu oraz to, jakie kwalifikacje daje ukończenie konkretnego kierunku.
Program studiów związanych z arteterapią powinien obejmować zarówno podstawy teoretyczne, jak i praktyczne zastosowanie poznawanych metod.
W ramach kształcenia można poznawać między innymi:
Istotną częścią przygotowania jest również możliwość przełożenia wiedzy teoretycznej na praktykę. Osoba planująca pracę terapeutyczną powinna wiedzieć nie tylko, czym jest arteterapia, ale również jak zaplanować zajęcia, dobrać odpowiednie ćwiczenie i reagować na potrzeby uczestnika.
Arteterapia może być wykorzystywana jako element szerszej pracy pedagogicznej i terapeutycznej. Szczególnie interesujące może być połączenie jej z terapią pedagogiczną.
Terapia pedagogiczna koncentruje się na wspieraniu osób, które mają określone trudności w funkcjonowaniu, uczeniu się czy rozwoju. Arteterapia może natomiast dostarczać dodatkowych metod pracy opartych na twórczej aktywności.
Takie połączenie pozwala spojrzeć na potrzeby dziecka lub młodej osoby z kilku perspektyw.
Osoby zainteresowane tym obszarem mogą sprawdzić również studia podyplomowe z terapii pedagogicznej.
Nie. Arteterapia nie jest konkursem plastycznym, muzycznym ani tanecznym.
Osoba prowadząca zajęcia nie musi być profesjonalnym artystą. Znacznie ważniejsze są wiedza dotycząca procesu terapeutycznego, umiejętność pracy z uczestnikiem, właściwy dobór metod oraz świadomość własnych kompetencji.
Podobnie uczestnik terapii nie musi mieć żadnych szczególnych zdolności artystycznych.
Liczy się możliwość wykorzystania sztuki jako środka ekspresji i elementu zaplanowanej pracy.
Możliwości zależą od wcześniejszego wykształcenia, posiadanych kwalifikacji i charakteru wykonywanej pracy.
Kompetencje związane z arteterapią mogą być przydatne między innymi w pracy:
W przypadku zawodów regulowanych lub stanowisk wymagających określonych kwalifikacji sama nazwa ukończonego kursu czy studiów nie powinna być traktowana jako automatyczne potwierdzenie prawa do wykonywania konkretnego zawodu. Zawsze należy sprawdzić wymagania dotyczące danego stanowiska.
Studia związane z arteterapią mogą zainteresować osoby, które chcą połączyć zainteresowanie sztuką z pracą pedagogiczną lub terapeutyczną.
To kierunek, który może być szczególnie interesujący dla osób pracujących lub planujących pracę:
Warto jednak przed wyborem kierunku dokładnie sprawdzić program studiów i wymagania rekrutacyjne. Znaczenie ma również to, jakie wykształcenie już posiadasz i w jakim zawodzie chcesz wykorzystywać zdobyte kompetencje.
Arteterapia wykorzystuje sztukę jako narzędzie wspierające proces terapeutyczny. Może przyjmować różne formy – od rysunku i malarstwa, przez muzykę i ruch, aż po teatr czy pracę z materiałami plastycznymi.
Jej najważniejszym elementem nie jest stworzenie wartościowego artystycznie dzieła, lecz proces twórczy i możliwość wykorzystania go w pracy nad emocjami, komunikacją, relacjami czy rozwojem.
Osoby, które chcą profesjonalnie wykorzystywać metody arteterapii, powinny zadbać o odpowiednie przygotowanie. Jedną z możliwości są studia podyplomowe z terapii pedagogicznej i arteterapii.
Arteterapia to forma pracy terapeutycznej wykorzystująca różne dziedziny sztuki i twórczej ekspresji. Może obejmować między innymi rysowanie, malowanie, muzykę, ruch, taniec, teatr czy pracę z materiałami plastycznymi.
Terapia przez sztukę wykorzystuje proces twórczy jako element pracy terapeutycznej. Uczestnik może poprzez obraz, muzykę, ruch lub inne formy ekspresji wyrażać emocje i doświadczenia, które trudno przekazać wyłącznie słowami.
Do najczęściej wykorzystywanych form należą między innymi arteterapia plastyczna, muzykoterapia, choreoterapia, praca z rysunkiem i malarstwem oraz elementy dramy i teatru.
Nie. Może być wykorzystywana w pracy z dziećmi, młodzieżą i dorosłymi. Sposób prowadzenia zajęć powinien być dostosowany do wieku, możliwości i potrzeb uczestnika.
Nie. W arteterapii nie chodzi o stworzenie profesjonalnego dzieła. Najważniejsze są proces twórczy, możliwość ekspresji i wykorzystanie aktywności artystycznej w zaplanowanej pracy terapeutycznej.
Nie. Profesjonalna praca z wykorzystaniem arteterapii wymaga przede wszystkim odpowiedniego przygotowania do prowadzenia procesu terapeutycznego. Zdolności artystyczne nie są najważniejszym kryterium.
Jedną z możliwości zdobycia dodatkowych kompetencji są studia podyplomowe związane z terapią pedagogiczną i arteterapią. W WSZiP dostępny jest kierunek Terapia Pedagogiczna z Arteterapią. Przed rekrutacją należy sprawdzić wymagania i zakres programu.
Studia mogą obejmować podstawy arteterapii, metody i techniki pracy, planowanie procesu terapeutycznego, zagadnienia diagnostyczne oraz praktyczne wykorzystanie różnych form ekspresji artystycznej.
Tak. Metody arteterapii mogą być wykorzystywane w pracy z dziećmi, między innymi jako sposób wspierania komunikacji, ekspresji emocji i rozwoju. Konkretne metody powinny być dobierane odpowiednio do wieku i potrzeb dziecka.
Arteterapia może być elementem procesu terapeutycznego, ale nie należy traktować jej jako uniwersalnego sposobu leczenia wszystkich problemów. Zakres jej zastosowania zależy od potrzeb uczestnika, celu terapii i kwalifikacji osoby prowadzącej.
Rysunek może być materiałem wykorzystywanym w pracy terapeutycznej, ale pojedynczej pracy plastycznej nie należy traktować jako samodzielnego narzędzia diagnozy. Znaczenie ma szerszy kontekst, obserwacja oraz odpowiednio prowadzony proces diagnostyczny.
Muzykoterapia jest jedną z form terapii wykorzystujących sztukę i może być zaliczana do szeroko rozumianych metod arteterapeutycznych. Wykorzystuje między innymi słuchanie muzyki, śpiew i aktywność muzyczną.
Choreoterapia wykorzystuje taniec i ruch jako element pracy terapeutycznej. Może wspierać między innymi świadomość własnego ciała, ekspresję emocji, rozładowywanie napięcia i budowanie większej swobody ruchowej.
Tak. Arteterapia może stanowić element szerszego procesu terapii pedagogicznej. Połączenie obu obszarów pozwala wykorzystywać twórczą aktywność jako dodatkową metodę pracy z dziećmi i młodzieżą.
Mogą zainteresować osoby, które chcą rozwijać kompetencje związane z pracą pedagogiczną, terapeutyczną lub opiekuńczo-wychowawczą i są zainteresowane wykorzystywaniem sztuki w pracy z innymi. Szczegółowe wymagania zależą od konkretnego programu.
Wiedza z tego obszaru może być przydatna między innymi w pracy z dziećmi i młodzieżą, edukacji, terapii pedagogicznej oraz działalności opiekuńczo-wychowawczej. Możliwości zawodowe zależą jednak od wcześniejszego wykształcenia i posiadanych kwalifikacji.
Rekrutacja na Studia I-go i II-go stopnia
oraz jednolite:
ul. Wrocławska 10
58-309 Wałbrzych
rekrutacja@wwszip.pl
tel. 724 957 000
tel. 74 847 70 00
Napisz